logo-liggend-wit-donkerblauw-kleinMenu

Almere 50 jaar: pionieren, architectuur en nostalgie

Almere viert dit jaar een bijzondere mijlpaal: de stad bestaat exact vijftig jaar. Wat ooit begon als een uitgestrekte, winderige zandvlakte in de polder, is inmiddels uitgegroeid tot de jongste en een van de meest unieke steden van Nederland. Om dit gouden jubileum te vieren, werd er voor een aantal genodigden een speciale rondleiding georganiseerd die de rijke geschiedenis van de stad perfect in kaart bracht. Het was een ideale gelegenheid om terug te kijken naar het prille begin en de mensen die de stad in de eerste jaren hebben vormgegeven, met een veelzijdig programma vol architectuur, persoonlijke pioniersverhalen en verrassende kunst in de openbare ruimte. Zoals in veel steden gaat ook hier de vlieger op: soms zie je pas dingen als je d’r op wordt gewezen… en dat is in Almere niet anders.

Wil je zelf Almere met frisse ogen bekijken? Bij de VVV kun je verschillende wandelroutes vinden die zich richten op bijvoorbeeld de architectuur of street art!

En eigenlijk is het ook wel bizar: ruim 50 jaar geleden is een heel stuk van het IJsselmeer drooggelegd om een nieuw stuk Nederland aan te leggen. Uit verhalen van onze gidsen blijkt dat het echt een pioniersgeest was; er was letterlijk niets meer dan een lege vlakte, klaar om bebouwd te worden… iets dat niet zonder slag of stoot ging. Een klein groepje stedenbouwkundigen werd verantwoordelijk voor het indelen en oprichten van een nieuwe stad, die dan ook een duidelijke filosofie heeft. Als je met niets kunt beginnen, kun je het resultaat dan ook helemaal naar je eigen hand zetten! Maar denk je eens in: waar begin je… en hoe? De keuze van verschillende ‘stadskernen’ die met flinke groenstroken van elkaar gescheiden zijn levert een bijzonder resultaat op, dat een beetje hangt tussen dorpse geborgenheid en een stadse invloed. Maar laten we beginnen bij het begin.

De eerste pioniers van Almere

De reis door de tijd begon in de bibliotheek van Almere Haven bij de tentoonstelling De eerste sleutels van Almere, van Bivak tot Schoolwerf. Onder begeleiding van curator Michel Langendijk, die ook het fascinerende fotoboek Almere vanuit de wolken #2 samenstelde, kregen we een uniek kijkje in het allereerste levensjaar van de stad. Grote informatiepanelen tonen de overgang van de tijdelijke houten chalets in het Bivak naar de permanente woningen. Op een van de panelen is prachtig te lezen hoe de allereerste sleutel werd overhandigd. Het Bivak-concept is zelfs op creatieve wijze in de tentoonstelling verwerkt, waaronder een merkwaardige, met krantenknipsels beplakte installatie rondom een klein toilet… het kleinste museum van Almere, dat hier is nagebouwd. Dit kleine kamertje was ooit bedacht door Wim Leeman, de eerste politie-agent en eerste bewoner van Almere. De expositie is een bonte verzameling illustraties en teksten. Het nodigt uit tot onderzoeken en ontdekken, hoewel het heel wat leeswerk is om alles tot je te nemen. De grappige details maken het echter de moeite waard om te bezoeken. Bovendien is het een toffe inkijk in de ruime, open wereld die Flevoland ooit was… en van de allereerste bewoners direct onderdeel werden van een gigantisch planologisch experiment.

Bruin en schuin door de straten

Vervolgens was het tijd om de buitenlucht in te gaan met Ans van Berkum, voormalig directeur van architectuurcentrum CASLa, voor een wandeling door Almere Haven. Deze wijk staat bekend om zijn volstrekt eigenwijze architectuur en stedenbouw, die destijds ontworpen is volgens het opmerkelijke concept ‘bruin en schuin’. Dit zie je overal terug. Almere Haven was een speeltuin voor architecten, die met deze richtlijnen aan de slag gingen (en soms een eigenwijs zijstraatje indoken door hun eigen stempel te drukken op gebouwen). Het is dan ook een bonte verzameling van architectuur die voor de oplettende wandelaar vol opmerkelijke details zit. Je komt eigenlijk nergens een standaard rijtjeshuis tegen; dat was niet het concept van Almere. Het moest een fantastische, leefbare stad worden, met veel groen, gemeenschapsgevoel en een gevoel van borgenheid. De twee ronde flatgebouwen bij de haven maken dat al duidelijk: achter die ‘stadswal’ ben je veilig!

De Franse krant Le Figaro noemde Almere ooit vol bewondering een openluchtmuseum voor architectuur, en tijdens de wandeling snap je precies waarom. Zelfs de waterkant ademt een bijzondere sfeer, met strakke moderne lijnen op de achtergrond en klassieke houten schepen aan de steiger. Verderop in de wijk worden de straten gesierd door speelse grijze gevels vol glazen balkons en kleurrijke geveldetails aan het water. Een leuk weetje: de later gebouwde Regenboogbuurt in Almere is zelfs direct geïnspireerd op de befaamde Berlijnse woonwijken van architect Bruno Taut.

Kunst en erfgoed op straat

Almere leent zich dan ook uitstekend om te voet ontdekt te worden. Ben je uitgekeken op een wijk, dan maak je gebruik van de bussen of van de fiets om je snel te verplaatsen; beiden hebben hun eigen netwerk aan uitvalswegen. Naast de bekende routes zijn er speciaal voor het jubileumjaar nieuwe wandelingen ontwikkeld, zoals de Ally Roads, die focussen op de verhalen van de bewoners zelf. Een andere aanrader is de route ‘Van Bivak tot een Slangentoren’ van Erfgoedhuis Almere, die perfect laat zien dat erfgoed niet altijd uit eeuwenoude monumenten hoeft te bestaan. Zelfs de openbare ruimtes is doordrenkt met kunstzinnige uitspattingen. Zo stuit je bij het Corrosia buurtcentrum zomaar op opvallende, felgekleurde en gestreepte sculpturen die deels in het water zijn geplaatst. Deze beeldengroep, dat een gezin moet voorstellen, staat er al tientallen jaren en heeft de tand des tijds perfect doorstaan. Dit soort onverwachte elementen bewijst dat Almere heel wat verrassingen voor je in petto heeft en niet vies is van een experiment.

Tijdreizen naar de jaren zeventig

De middag werd op sfeervolle wijze afgesloten in de Museumwoning Huis van Haven aan de Schoolwerf. Dit is de alleroudste straat van Almere, de plek waar pioniers Henk en Lia de Clerk op 30 november 1976 als een van de eersten de sleutel kregen. Deze bijzondere tussenwoning is van onder tot boven opnieuw ingericht in onvervalste jaren zeventig-stijl. Zodra je binnenstapt, reis je decennia terug in de tijd. De zithoek en eettafel ademen een enorme nostalgie, versterkt door het iconische bruin met gele retrobehang vol geometrische cirkels. Boven is een tienerkamer nagebouwd die de tijdsgeest perfect vangt, compleet met een paarse muur vol vintage posters en een feloranje, gehaakte sprei op het bed. Dit unieke vrijwilligersproject is in ieder geval nog tot eind november te bezoeken en vormt de ultieme afsluiting van een duik in de Almeerse geschiedenis.

Review: Almere vanuit de Wolken

Het schitterende fotoboek biedt een ronduit adembenemende vogelvlucht door de geschiedenis van de jongste stad van Nederland, waarbij je letterlijk de tekentafel tot leven ziet komen. Samensteller Michel Langendijk heeft op meesterlijke wijze het historische werk van luchtfotografie-pionier Bart Hofmeester, die de prille zandvlaktes al vanaf 1964 uiterst zorgvuldig vastlegde, gecombineerd met kersvers beeldmateriaal. Het resultaat is een robuuste en fascinerende visuele tijdlijn waarop je de stad voor je eigen ogen ziet transformeren van een kille, lege polder naar een weelderige, groene metropool met inmiddels bijna 235.000 inwoners. Wat dit werk zo bizar krachtig maakt, is niet alleen de strakke chronologische opbouw van de beelden, maar vooral de indrukwekkende schaal waarop de stadsontwikkeling in beeld is gebracht. Het toont haarscherp de immense ambitie van de vroege pioniersjaren en voegt, mede dankzij enkele unieke en pas in 2026 herontdekte foto’s van Hofmeester, een verrassende nieuwe dimensie toe aan een verhaal dat je als ware architectuur- of geschiedenisfanaat domweg in je boekenkast wilt hebben staan. Het bevlogen voorwoord van burgemeester Hein van der Loo zet de juiste toon voor een boek dat de trots van de stad prachtig weet te vangen.

Score: 8.5 / 10

Boekinformatie

  • Titel: Almere vanuit de Wolken
  • Auteur: Michel Langendijk
  • Illustrator: Bart Hofmeester e.a.
  • Uitgever: Watermerk BV
  • Aantal pagina’s: 264
  • Type boek: Hardcover
  • ISBN: 9789078388432
  • Prijs: €42.95

Boeken koop je bij je plaatselijke boekhandel.
Online bestellen kan onder andere op:

Veelgestelde vragen

Wie is de auteur van het boek Almere vanuit de Wolken?
Het boek Almere vanuit de Wolken is geschreven door Michel Langendijk.
Waarom wordt de architectuur in Almere Haven vaak omschreven met de term bruin en schuin?
Deze term verwijst naar de specifieke stedenbouwkundige visie uit de jaren zeventig, waarbij de nadruk lag op kleinschaligheid, gezelligheid en herkenbaarheid. Architecten kozen destijds bewust voor veel traditioneel bruin baksteen en schuine kappen om de wijk een intiem, dorps karakter te geven, als tegenreactie op de massale en strakke hoogbouw die in de decennia ervoor populair was.
Hoe weerspiegelt de inrichting van het Huis van Haven de pioniersgeest van de eerste bewoners?
De woning is volledig authentiek ingericht in de stijl van 1976 en laat precies zien met welke middelen de eerste bewoners hun leven opbouwden op het nieuwe land. Het interieur ademt de creativiteit en het optimisme van de jaren zeventig, een tijd waarin bewoners op een kale zandvlakte letterlijk een nieuwe gemeenschap en een eigen thuis moesten creëren vanuit het niets.
Wat was de functie van het zogenaamde Bivak tijdens de beginjaren van de stad?
Het Bivak bestond uit tijdelijke houten woningen en chalets die werden ingezet om de allereerste bouwvakkers, planologen en kwartiermakers te huisvesten. Het diende als een cruciale uitvalsbasis op de zandvlakte, lang voordat de permanente wijken zoals de Schoolwerf klaar waren voor bewoning, en vormde daarmee de absolute kiem van de huidige stad.
Welke rol speelden tijdelijke woningen en experimentele bouw in het ontstaan van Almere?
Omdat de stad letterlijk op de tekentafel is ontworpen, was er vanaf dag één veel ruimte voor architectonische vrijheid en experimentele woonvormen. Tijdelijke constructies gaven stedenbouwers de kans om de infrastructuur en dynamiek van de stad in de praktijk te testen, wat Almere de status van een uniek ruimtelijk experiment en een openluchtmuseum voor moderne architectuur opleverde.
Op welke manier verbindt de wandelroute Ally Roads het heden met het roemruchte verleden van de stad?
Deze speciale jubileumroutes richten zich niet alleen op de fysieke gebouwen, maar vooral op de persoonlijke en culturele verhalen van de bewoners door de jaren heen. Ze leiden wandelaars langs historische knooppunten zoals ‘Hier gebeurde het’, terwijl ze tegelijkertijd laten zien hoe de hedendaagse inwoners de stad nog steeds actief vormgeven en veranderen.

Geschreven door Dennis van Houts

Dennis, hoofdredacteur van CooleSuggesties.nl. Getrouwd, vader van twee zoons. Beetje nerdy, houdt van lekker eten en films kijken.